پَن دُ بَيتُو

پنج دوبيتی ؛ به فارسی ِ گونه‌ی ِ طبس ِ گيلکی

به اَو کِر ترکَه ، وابيلا نَکِردُم
مَخواستَن بِمکُشَن ، حاشا نَکِردُم
دِلُم چُدچُد شُ ، از تَرکَه نِگاهِش
به يَه آهِ ، لَو از هم وا نَکِردُم !
z
مَگَن عشق و جُنون از يَه قُماشَه
دُرُستَه ؛ هَردُش از قَد ُ بَلاشَه !
نگاهِش اختياردار ِ دِلُم شُ
خودِش ، واز ، اختياردارِش کُکاشَه !!
z
نَخَکِر اُو کُکايُوش رحمِ وَر مه
مگر صبرِ کُنُم تا وَختِ خَرمه
بِرَه گندم دِرَو ، قِنِّش بِدُرَّه
به غير از ايـ ، دُهُم زهرِش مگر مه !
z
دِلُم بِبُّردَه واز ايـ بنت ِ حَيَّه
دِلُم بِبُّردَه وُ ، واديد نِمَيَّه
خدايا ايـ دل ِ وامُن بِتَرکی
مَگُم يَه وَخ مَرَه بِلکُل بِنَيَّه ؟!
z
شَو ِ تار ِ زِمِستُونَه دل ِ مَه
کُدُو دل ؟ کُود ِ اَرمُونَه دل ِ مَه
گُيه رحمِ کُنَه ، احوالِ پُرسَه
فِداد رُم دُختِرَو ، خُونَه دل ِ مَه !!

"

870213

$
GIF

به فارسی ِ رسمی :

به آب کرد ترکه [ را ] ؛ وابيلا نکردم
می‌خواستند به‌م‌کشند ( بکشندم ) ؛ حاشا نکردم
دل‌ام ... ( پاره‌پاره ) شد ، از ترکه‌ی ِ نگاه‌اش
به يک آهی ، لب از هم وا / باز نکردم !
z
می‌گويند عشق و جنون از يک قماش است
درست است ؛ هردو اش از قدّ و بالاش است ( قدّ و بالای ِ اوست )
نگاه‌اش اختياردار ِ دل‌ام شد
خودش ، باز ، اختياردارش کاکاش است ( کاکای ِ اوست = برادر ِ اوست ) !
z
نخواهد کرد آن کاکايک‌اش ( = برادرک‌اش ) رحمی بر من
مگر صبری کنم تا وقت ِ خرمن
برود گندم‌درو ، کون‌اش بدرّد
به غير از اين ، دهم زهرش مگر من !!
z
دل‌ام [ را ] ببرده باز اين بنت ِ حيّه
دل‌ام [ را ] ببرده ، و با ديد نمی‌آيد
خدايا ، اين دل ِ واماند ( = وامانده ) بترکيد
می‌گويم يک‌وقت می‌رود ( = می‌شود = امکان دارد ) [ که ] بالکُل بنيايد ( = نيايد ) ؟!
z
شب ِ تار ِ زمستان است دل ِ من
کدام دل ؟ کود ِ ( = توده‌ی ِ ) اَرمان ( = آرمان = حسرت ) است دل ِ من
گوييد ( = بگوييد ) رحمی کند ، احوالی پرسد ( = بپرسد )
فدات روم ( = فدای‌ات شوم ) دختر... ( = آی دختر ) ؛ خون است دل ِ من !

اَتِش زِدَه ...

به فارسی ِ گونه‌ی ِ طبس ِ گيلکی

اَتِش زِدَه دل ِ تنگُم ، به برقْ‌برق ِ نِگاهِ‌ش
سياهَه روز ِ من ِ زار ، ازو دو چَش ِ سياهِ‌ش
زنَه وُ شُو درَه ؛ ليکَن ، اگر ته راه اَيَه اِمشَوْ
فروگَيُم پس‌و‌پيشِ‌ش ؛ گُيم : دِ قِنّ ِ گناهِ‌ش !!

"

( ؟ شايد حدود و حوالی ِ 79 تا 81 )

z

به فارسی ِ رسمی :

آتش زده [ است ] دل ِ تنگ‌ام ، به برق‌برق ِ نگاه‌اش
سياه است روز ِ من ِ زار ، از آن دو چشم ِ سياه‌اش
زن است و شُو [ ی ] دارد ؛ ليکن ، اگر تُو [ ی ِ ] راه آيد امشب
فروگايم پس‌و‌پيش‌اش ؛ گويم : ؟ ( = به / در ) کون ِ گناه‌اش !!

$
GIF

سُمبَه ولی پُرزورَه !

گر گُذار ِ تو به نخريسی ِ مشهد اِفتَه
مَبِنی از کُس ِ دلبر همه‌جا پُر‌نورَه
روز اگر خَطْ به مَشَدِدْ رِسَنَه – گوش مَکُنی ؟
به مُغازه مَري ُ پُل مَدِهی ؛ کُسْ جُورَه
واز اگر شَو بِرِسی ، يَرَوَه مُغازه نَبِشَه ،
به خَنَه‌ش رَو ؛ گُو « بِمُندَه‌م ُ ، سِرامُو دُورَه . »
يا مَگی که « شُو شما از مه طِلَگبار بُدَه‌ن ؛
بيمِدَه‌م پُل بِدُهُم . مَستَنَه وُ مقدُورَه ؟ »
گُفْ اَگه : بِيَه رِسيدِش بِدُهُم ، زُودِ بِرَوْ
تَه خَنَه وُ دَر دَبَه ؛ گُو که : دِلُم رنجُورَه
بُخدا وصف ِ شما از همهْ کس اِشنُفتَه‌م
کُسِتُو هرج ِ مَرُم ، وامَدَنَن ؛ مشهورَه
بيمِدَه‌م اِتُو بِنُم ، کير در ِ سُتّتُو کِشُم
کيرُم الآن دُوَنَه‌يَه ، نِمَفَهمَه ، کُورَه
مگَه دلبَر که خَمُش کُ ؛ بِچهْ‌هام بيدارن
يَرَوَه هم دو شَوَه برفتَه ، نيشابورَه !
مَگی : آخْ جان ! چه اَزی بِه ؛ مَگه مه چه‌کار کُنُم ؟
مَگه : هيچِّ ؛ بِره ، وَرگَرده ، بُساطُم جورَه
تو مَری يَگ‌دو‌سه کيلو شِرِنی زود مَخَری
وَرمَگَردی ؛ يَرَوَه بيمِدَه وُ ، بَجْ‌جُورَه
تو جِلَوْ مَری وُ ، روبوسی ُ احوالْ‌پُرسی
مَبِنی خَيْل ِ خُمارَه ، وُ فِزِرْت قَمصُورَه
مَگی آغْ رَفيق ! گُيَه چِراغ ِ پِگْ‌نيک بِيَرَن
که يَه شيرَه‌ی ِ دَرُم ، خَيْلِ خُرابْ پُرزُورَه
يَرَوَه چَشاش به‌زُور وامَکُنَه : چه ؟ شيرَه ؟؟!
زَنِکَه ! چراغ بيار ؛ شَوْ ، شَو ِ عشق ُ فُورَه !
يَرَوَه رِ پا چراغ مَشنِشَنی ؛ خودِدْ مَری
کُس ِ دلبَر مَخوری ؛ هَی مَگی : آخ جان ! شُورَه !!
لا پاهاشْ وا مَکُنی ، کير دِ کُسُوش جا مَکُنی
مَبِنی اَشْ‌شَو ِ پيش ، هَنُو کُسُوش ناسُورَه
در ِ قِنُّوش مَنِهی کير ُ ، مَخی فرو کنی
زَنِکُو نِمَگذَرَه ؛ سُمبَه ولی پُرزُورَه !!


"
تايپ : شنبه ، 23 دیْ‌ماه ِ 1385
خود ِ بيتَکان ، به‌گُمانم از سال ِ 79 باشد ...

$
GIF

دختِرَو !

دختِرَو ! اُو سر ِ پستون ِ دورنگِد بُخُورُم
بوس کُنُم ، بِيُم بيُم ناف ِ غَشنگِد بُخُورُم
دس کِشُم رونا سِفيدِد بِمَلُم ، يواش يواش
سر دِ لا پاهاد نُهُم ، غنچَه ی ِ تنگِد بُخُورُم !

------------مهرماه ِ 1385 - طبس

مَدَنَه دوسِش دَرُم ...

مَدَنَه دوسِش دَرُم ، هی اَذِيَتُم مَکُنَه
مَرَه وُ صُح تا غروب بِدَر نِمَيَّه از خَنَه
مَه مَرُم وَلَّو ِ بُوم ِ هَمْسِيَه سُود مَزِنُم
نِمَگَه به که مَگی ؛ خود وَرُو در مَزِنَه
هی نِنَه‌مْ مَگَن : پسَر ! اَل‌لَو ِ بُوما چه مَخی ؟
چه گُيُم ؟ که رِ مَخُم ؟ او که دلُم مَجِزَّنَه ؟!
بِمِرُم بِراش ، خدا ! وای چه نگاهایِ دَرَه
بُخورُم مَه او چِشاش ؛ به چَش ِ آهو مَمَنَه
مَنشِنُم شَوْ که همَه دَخَّوْ مَرَن اشگ مَريزُم
هی مَگُم خدا خدا ! ای چِرِ هَنچی مَکُنَه ؟
مَگی مَش دَهَن به مَه ؟ - هی شَو ُ روز فِگ مَکُنُم
آخ مَتَرسُم بِيَه يَکِ يَگدَفَه بِشِستَنَه
دُوَنَه شُدَه‌م دِگَه ، به جا نُفَس آه مَکِشُم
مَدَنُم ای غصّه‌ها اَخِر دِلُم مَتَرکَنَه !

----------------------------1375

$
به فارسی ِ رسمی ( با همان ساختار بيانی ) :
می‌داند دوستش دارم ، هی اذيتم می‌کند
می‌رود و صبح تا غروب به‌در نمی‌آيد از خانه
من می‌روم بر لب ِ بام ِ همسايه سوت می‌زنم
نمی‌گويد به که می‌گويی ؛ خود را بر آن در می‌زند
هی ننه‌ام می‌گويند : پسر ! از لب ِ بام‌ها چه می‌خواهی ؟
چه گويم ؟ که را می‌خواهم ؟ او که دلم [را] می‌جزاند ؟
بميرم برايش ، خدا ! وای چه نگاه‌هايی دارد
بخورم من آن چشم‌هايش [را] ؛ به چشم ِ آهو می‌ماند
می‌نشينم شب که همه در خواب می‌روند ، اشک می‌ريزم [1]
هی می‌گويم خدا خدا ! اين چرا همچين می‌کند ؟
می‌گويی می‌دهندش به من ؟ - هی شب و روز فکر می‌کنم
آخ می‌ترسم بيايد يکی يک‌دفعه بستاندش
ديوانه شده‌ام ديگر ؛ به جای ِ نفس آه می‌کشم
می‌دانم اين غصّه‌ها آخر دلم [را] می‌ترکاند !

?
[1] در فارسی ِ گونه‌ی ِ طبس ، افعال ِ پيشوندی زياد داريم . يکی از پيشوندها « دَ » است : دَخّوْ شدن [ در خواب شدن ، خوابيدن ] ، دَکِردن [ چيزی در ظرف يا کيسه و مانند ِ آن کردن ، جا کردن ، ... ] ، دَپُشِّدن [ روی ِ چيزی را با پارچه پوشاندن ] ، ... برخی اين پيشوند را صورت ِ کوتاه‌شده‌ی ِ « در » می‌دانند ، امّا من در چنين مواردی از اظهار ِ نظر ِ به استناد ِ ظاهر پرهيز دارم . اين گونه ريشه‌شناسی ( که چيزی است شبيه به فقه‌اللّغه‌ی ِ عاميانه ) ممکن است گاهی درست هم دربيايد ، امّا شيوه‌ی ِ درست چيز ِ ديگری است . ريشه‌شناسی ِ واژگانی در فارسی ِ گونه‌ی ِ طبس ِ گيلکی ( و به‌طور ِ‌کلّی در بسياری گونه‌های ِ ديگر نيز ) کار ِ بسيار دشواری است . بايد سال‌ها مطالعه کرد ، بايد اصول ِ اوليّه‌ی ِ زبان‌شناسی را آموخت ، و سرانجام آشنايی ِ کافی با پيشينه‌های ِ زبانی‌مان ضروری است . و من هيچ‌يک از اين توانايی‌ها را ، آن‌طور که بايد و شايد ، ندارم . چرا دروغ ؟ از ادّعا نفرت دارم .
تا اين‌جا ، و تا جايی که حافظه‌ام ياری می‌کند ، در برخی گويش‌ها – يا نيم‌زبان‌ها – ی ِ شمال ِ کشور ( گيل و ديلم ) نيز اين پيشوند هست .

چند شعر به گويش ِ طبسي

...

...